CẬU ẤM CÔ CHIÊU LÀ GÌ

     

Ấm không ra ấm, nóng ra nồi Ấm chạy lăng quăng, nóng chẳng ngồi ngán cả đồ siêng cùng chén mẫu Luộc giò, làm bếp thịt, lại thứ xôi

(Tú Xương)


Trong bài bác thơ này, thoạt hiểu qua đang thấy bi ai cười, “Ấm chạy lăng quăng, ấm chẳng ngồi”. Ủa, hóa ra dòng ấm cũng có thể có chân? Không, sẽ là nóng thì chỉ tất cả vòi dùng rót nước từ trong bình ra ngoài, giả dụ “tự giới thiệu” ắt là: “Quê em vốn ngơi nghỉ thổ hà/Ai ai cũng gọi em là bé quan/Dốc lòng giúp khách lo toan/Đầy vơi phó mặc trần gian ít nhiều”.

Bạn đang xem: Cậu ấm cô chiêu là gì

Còn ấm trong bài thơ Tú Xương nhằm chỉ “cậu ấm”. Vì chưng thế, mới có câu đùa tếu táo: “Cậu ấm sứt vòi” là vậy - một cách chơi chữ từ bỏ đồng âm.

Vậy, cậu ấm là gì?

Tầm nguyên trường đoản cú điển (Quốc học thư buôn bản - 1941) của Lê Văn Hòe giải thích: “Ấm nghĩa chính là bóng cây. Thời xưa con cái các quan thường nhờ công sức sự nghiệp của tổ phụ mà được gia công quan, như về đời è ở nước ta, phàm là con các quan sau phần đa được ra làm cho quan hết. Lệ ấy điện thoại tư vấn là tập ấm. Tập là mẫu áo, cũng tức là khoác áo. Ấm là bóng. Tập nóng là khoác bóng, có nghĩa là nương láng (mẹ cha) mà được ra làm cho quan. Nhỏ cái các quan được quyền tập nóng gọi là nóng tử, hoặc nóng sinh. Vị đó, ngày này dù lệ tập ấm không còn, người ta vẫn thân quen gọi những con quan là cậu ấm” (tr.47-48).

*

Tầm nguyên từ điển (1941) của Lê Văn Hòe có lý giải từ “ấm”


tư liệu


Quy định về công tác của phụ vương mà bé được tập ấm, tùy mỗi triều đại có khác biệt nhưng về đại thể, chẳng hạn, triều Nguyễn, phụ vương có hàm tòng ngũ phẩm trở lên, nếu nhỏ đậu vào kỳ ngay cạnh hạch (hạch ấm) tại quốc tử giám được gọi ấm sinh; cha có hàm chánh độc nhất vô nhị phẩm, con được vua gia ân cho tập ấm mà chưa hẳn sát hạch, điện thoại tư vấn là nóng thụ. Không những thế, còn có ấm tôn là đời con cháu của quan cũng khá được hưởng cơ chế ưu đãi làm sao đó.

Xem thêm: Bẻ Khóa 30+ Từ Vựng Tiếng Anh Về Hải Sản Tiếng Anh Là Gì, Hải Sản Tiếng Anh Là Gì

Rõ ràng, đường vào đời của những cậu ấm dễ dàng hơn những người. Và nhiều ông ba cũng muốn… gả con gái cho cậu ấm chăng? có thể lắm, họ phù hợp ra mặt, tư duy này là trường đoản cú câu “Vênh váo như bố vợ cậu ấm”. Chính vì vênh váo là dựa tương đối vào nhỏ rể. Nhỏ rể chẳng qua “khoác bóng”, “nương bóng” của bố mẹ mà có.

Khi gọi truyện thơ nôm Bích Câu kỳ ngộ chạm mặt câu:

Phúc lành nhờ nóng xuân huyên

So vào tài mạo kiêm tuyền yếu ai

Ta biết ấm này là gọi theo nghĩa vừa nêu về một tự Hán - Việt chuyển hẳn qua tiếng Việt, chứ không phải êm ấm, nóng áp. Điều thú vị ấm lại trùng âm với ấm/cái nóng là bộ vật dụng đun nước làm bởi đồng, đất nung. Vì cái nóng có vòi vĩnh (dùng để rót nước), nếu như nó bị sứt đi thì coi như hỏng, không thể sử dụng nữa. Vậy, “Cậu nóng sứt vòi” là cụm từ dùng để làm chỉ chê bai các ai thuộc con cái nhà quan, tất cả gốc có gác gianh giá nhưng chỉ nghịch bời lêu lỏng, bỏ bê học hành, tránh việc thân đề nghị nết...

Tuy nhiên, vòi ở chỗ này tùy ngữ cảnh còn ám chỉ về cái mà người nào cũng thừa biết là “cái đó”. Đơn giản như đang giỡn. Loại đó là dòng gì? Chớ ngây ngô nói toẹt ra, cõi tục cười vào mũi. Vậy nên, đề cập lại mẩu chuyện này chẳng hạn, suy đoán ắt rõ: Năm 1994, nhân kỷ niệm sinh nhật lần sản phẩm 70, nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu có làm bài bác thơ Tự… cao - bảnh tỏn hơn cậu ấm nào kia bị “sứt vòi”:

Nay đà thất thập kim cổ hy

Nhưng mà lại gân cốt không phải chi

Tiếc rằng loại tóc tương đối hơi bạc



Chứ còn hầu như thứ… vẫn y nguy!

Y nguy, giờ đồng hồ Quảng nam giới là y chang, y nguyên, không cụ đổi, ông kể, bấy giờ nhà văn Huy Phương gồm ứng khẩu:

Tôi nghe ông nói cũng tương đối nghi

Phải chăng “cái đó” tất cả còn y?

Thế thì khi nghe câu “Cậu ấm sứt vòi”, một lượt nữa, ta học hiểu thêm cách áp dụng từ rất hóm và linh hoạt trong giờ đồng hồ Việt.

Mà này, một lúc đã kể đến cậu ấm ắt không thể quên cô chiêu, các từ này đã trở thành “cặp đôi hoàn hảo” khôn cùng thông dụng.

Vậy, cô chiêu là gì?

Theo Việt phái nam tự điển (1931): “Tên gọi bé ông tiến sĩ đời Lê, con cháu ông tiến sĩ thì được dự vào học sinh Chiêu văn quán: cậu chiêu, cậu ấm…”. Về trường đoản cú “cậu ấm” cụ thể ràng là chỉ đàn ông, thì chiêu cũng thế, nhưng tín đồ ta lại quen hotline cô/cô chiêu là nhằm mục đích ngụ ý đã gồm cậu ắt phải có cô đến “xứng đôi vừa lứa”. Mà hotline cô cũng hợp lí vì này còn là “tiếng hotline các đàn bà nhà quan” như từ điển trên mang lại biết. Nói tóm lại, cậu nóng cô chiêu là lá ngọc cành vàng, con nhà quan, thuộc diện “con ông cháu cha”. Thời này còn có câu nói bẻo lẻo mà bao gồm xác:

Con cháu các cụ ông cụ bà cả,

Đố điều đi đâu được.

Xem thêm: Mạng Xã Hội Linkedin La Gi, Cách Sử Dụng Mạng Xã Hội Linkedin Hiệu Quả

Có một điều thú vị Cậu Ấm - Cô Chiêu là tờ báo nhi đồng đầu tiên trong tiến trình lịch sử hào hùng báo chí nước ta do nhà văn Thái Phỉ Nguyễn Đức Phong công ty trương. Từ hàng đầu (ra ngày 20.2.1935) đến số 12 mang tên Cậu Ấm báo bé trai. Ban đầu từ số 13 (ra ngày 15.5.1935) được đổi tên thành báo Cậu Ấm - Cô Chiêu. Tòa soạn đặt tại số 82 Rue du Coton (Phố sản phẩm Bông, Hà Nội). Báo in theo khổ 19 x 29 cm, dày đôi mươi trang, giá cả 5 xu. Phụ trách phần thẩm mỹ trên tờ báo này là họa sĩ Ngym và mạnh Quỳnh. Nhân đó cũng xin nói luôn, cách đây chừng mươi năm, thiết yếu từ cỗ Cậu Ấm - Cô Chiêu, tôi sẽ sưu tập không thiếu thốn tập truyện dài nhiều kỳ Đảng Rỗ Bẩy trong phòng văn Nguyễn Công Hoan, của cả vài truyện ngắn thiếu nhi của ông cùng NXB Trẻ vẫn in lại thành tập sách Một người con đã khôn ngoan. (còn tiếp)